Ölüdeniz Babadağ Meteorolojisi

Babadağ'ın havasını anlamak için tek bir şeyi kavramak yeterli: deniz meltemi günün patronudur. Dağ denize çok yakın ve yüksek olduğu için, kara ısındıkça denizden içeri doğru kuvvetlenen bir akış kurulur. Sabah sakin başlayan gün, öğleden sonra bu akış yüzünden bambaşka bir yere gidebilir. Modelin sabah gösterdiği rüzgar, öğleden sonra geçerli olmayabilir; bu bölgede saat, tahminden daha çok şey söyler.

Deniz meltemi

Gün doğduktan sonra kara, deniz yüzeyinden çok daha hızlı ısınır. Isınan kara üzerindeki hava yükselir, yerine denizden serin hava akar. Bu akış Babadağ'da günün ilerleyen saatlerinde belirginleşir ve kalkış pistlerinde hissedilen rüzgarın büyük bölümünü oluşturur.

Meltem gücünü karanın ne kadar ısındığından alır. Bu yüzden sıcak ve açık günlerde daha kuvvetli, bulutlu ve serin günlerde daha zayıftır. Yaz aylarında öğleden sonraları düzenli olarak kalkışların kapanmasına yol açacak şiddete ulaşabilir.

Anabarik ve katabarik akış

Meltemin yanında yamacın kendi akışları da vardır. Gün içinde güneş gören yamaç yüzeyi ısınır ve hava yamaç boyunca yukarı tırmanır, buna anabarik rüzgar denir. Bu akış termiklerin beslendiği ana kaynaktır. Akşam güneş çekildiğinde yüzey soğur, hava ağırlaşır ve yamaç boyunca aşağı iner, buna katabarik rüzgar denir. Katabarik akış akşam saatlerinde iniş alanındaki rüzgarı tersine çevirebilir.

Günün ritmi

Babadağ'da uçuş penceresi saatten sonra açılır ve saatle kapanır. Aşağıdaki tablo tipik bir yaz gününün gidişatını anlatır; ilkbahar ve sonbaharda aynı döngü daha yumuşak ve daha geç yaşanır.

Termikler ve bulut tabanı

Bölgede termik, ısınan yamaç yüzeylerinden ve kayalık alanlardan kopar. Yerel termik, yani sabit bir kaynaktan düzenli olarak çıkan termik, 1700 kalkışının hemen sağında oluşur. Kalktıktan sonra ilk kaldırıcıyı burada arayabilirsin, ancak aynı noktayı arayan başka pilotlar da olacağı için termiğe girerken dönüş yönüne ve trafiğe dikkat etmen gerekir.

Yaz ortasında hava çok sıcak ve stabil olur. Sıcaklık yüksek olsa da atmosfer dikey hareketi bastırdığı için termikler beklendiği kadar güçlü olmayabilir. Bölgenin en istikrarlı termik dönemi eylül ve ekim aylarıdır.

İnversiyon

Babadağ üzerinde katmanlı bir inversiyon yapısı sık görülür. İnversiyon, yükseldikçe soğuması beklenen havanın belirli bir katmanda tersine ısındığı bölgedir ve termiklerin yükselişini keser. Türkçe karşılığıyla sıcaklık kesicisi denmesinin nedeni budur.

Pratikte şu anlama gelir: tırmanırken belirli bir irtifada varyometrenin değeri düşer, hava sertleşir ve kanat çalışmaya başlar. Tırmanışın durduğu bu katman, o günkü gerçek tavanındır. Kuvvetli termikler bu katmanı delip üstteki daha temiz havaya geçebilir, ama delme anı genellikle günün en türbülanslı bölgesidir.

Rüzgar yönü ve pist seçimi

Babadağ'da farklı yönlere bakan beş kalkış pisti olması, bölgeyi rüzgar yönü değişimlerine karşı dayanıklı yapar. Rüzgar güneyden eserse 1700, batıdan eserse 1200, kuzeyden eserse 1800 ve 1900 Kuzey, doğudan eserse Patara çalışır. Yani yön değişimi çoğu zaman günü bitirmez, sadece pist değiştirir.

Tehlikeli koşullar

Rotor

Rüzgar bir tepeyi ya da sırtı aştığında arkasında dönen, düzensiz bir hava kütlesi bırakır. Buna rotor denir. Babadağ gibi dik ve yüksek bir dağda rüzgarın estiği yönün ters tarafı her zaman rotor riski taşır. Kalkışta rüzgar kuvvetliyse pistin arka tarafına, yani rüzgaraltına geçmemek gerekir.

Konverjans

Denizden gelen serin meltem ile içeriden gelen ısınmış hava karşılaştığında bir yığılma hattı oluşur, buna konverjans denir. Konverjans hattı boyunca güçlü ve düzenli kaldırıcı bulunabilir, XC pilotları için değerlidir. Ancak hattın kendisi zamanla yer değiştirir ve iki hava kütlesinin sınırında ani yön değişimleri görülür.

Aşırı kuvvetli meltem

Bölgede en sık karşılaşılan sorun budur. Meltem beklenenden erken kurulur ya da beklenenden çok kuvvetlenirse, kalkışlar kapanır ve havadaki pilotların iniş alanına dönüşü zorlaşır. Kuvvetli meltemde yer hızın düşer, iniş alanına ulaşmak için gereken irtifa artar.

Cephe geçişleri

Kış ve ilkbaharda bölgeye cepheler uğrar. Cephe öncesinde rüzgar kuvvetlenir ve yön değiştirir, bulut yapısı hızla bozulur. Kümülonimbus görülen bir günde uçuş kararı verilmez, bu bulut tipi hem şiddetli tırmanma hem şiddetli çöküş üretir.

Erken uyarı işaretleri

Havadayken ya da kalkışta koşulların bozulduğunu gösteren, model bakmadan fark edebileceğin işaretler:

• Denizde beyaz köpükler. Deniz yüzeyinde köpüklenme artıyorsa meltem kuvvetleniyor demektir.
• Kalkışta rüzgarın dikleşmesi. Yüzeyden gelen rüzgarın artması ve düzensizleşmesi pencerenin kapandığını gösterir.
• Kanadın önde durması. Kalkış öncesi kanat kontrolde tutulamıyorsa rüzgar zaten sınırın üstündedir.
• Bulutların hızlanması ve alçalması. Kümülüslerin dikey gelişmesi ve tabanının kararması, kümülonimbusa dönüşün habercisidir.
• İniş alanındaki rüzgar tulumunun sertleşmesi. Aşağıdaki rüzgar yukarıdakinden bağımsız değişebilir, inişten önce mutlaka kontrol et.
• Yer hızının düşmesi. Aynı hatta uçarken ilerlemenin yavaşladığını fark ediyorsan karşı rüzgar artıyor demektir, iniş planını erken güncelle.